Wersja tekstowa dokumentu. Oryginalny plik pozostaje dostępny do pobrania.
Zakres tej wersji
Poniżej udostępniono teksty wszystkich sześciu pieśni, podpisy autorów, komentarze z załącznika oraz opisy rodzaju zapisu muzycznego. Zachowano informacje podane w źródle. Nie jest to transkrypcja nut nuta po nucie: do samodzielnego odczytania wysokości i czasu trwania dźwięków potrzebna jest dodatkowa wersja muzyczna, np. sprawdzony MusicXML lub zapis brajlowski. Oryginał z nutami pozostaje dostępny do pobrania.
Mazurek Dąbrowskiego
Strona 1 PDF (numer drukowany 13). Józef Wybicki. Oznaczenie charakteru: Mazur. Jednogłosowa melodia w kluczu wiolinowym, metrum 3/4, z symbolami akordów nad pięciolinią.
Tekst pieśni
Jeszcze Polska nie zginęła,
Kiedy my żyjemy.
Co nam obca przemoc wzięła,
Szablą odbierzemy.
Refren: Marsz, marsz, Dąbrowski
Z ziemi włoskiej do Polski,
Za twoim przewodem
Złączym się z narodem.
Powtórzyć dwa razy (bis).
Przejdziem Wisłę, przejdziem Wartę,
Będziem Polakami.
Dał nam przykład Bonaparte,
Jak zwyciężać mamy!
Refren: Marsz, marsz, Dąbrowski…
Jak Czarniecki do Poznania
Po szwedzkim zaborze,
Dla Ojczyzny ratowania
Wrócim się przez morze!
Refren: Marsz, marsz, Dąbrowski…
Już tam ojciec do swej Basi
Mówi zapłakany:
Słuchaj jeno, pono nasi
Biją w tarabany!
Refren: Marsz, marsz, Dąbrowski…
Komentarz w oryginalnym załączniku
Po trzecim rozbiorze Polski patrioci uwierzyli w szczęśliwą gwiazdę i dobre intencje Napoleona wobec Polski. Dyrektoriat francuski w 1797 roku zezwolił na sformowanie Legionów Polskich we Włoszech pod dowództwem gen. Dąbrowskiego. Józef Wybicki, układając piosenkę legionistów w 1798 roku, nie mógł podejrzewać, że stanie się ona (oficjalnie od 28 kwietnia 1927 roku) hymnem narodowym. Fakt ten stwierdza również obecna Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Podajemy aktualną wersję.
Pierwsza Brygada
Strony 2–3 PDF (na stronie 2 numer drukowany 150). Słowa: Tadeusz Biernacki i Andrzej Tadeusz Hałaciński. Akompaniament: Antoni Szaliński. Tempo marsza. Melodia wokalna oraz dwupięcioliniowy akompaniament, metrum 4/4, jeden krzyżyk przy kluczu, oznaczenia dynamiki mp i f, znaki powtórzenia oraz pierwsza i druga wolta.
Tekst pieśni
1. Legiony to żołnierska nuta,
Legiony to straceńców los,
Legiony to żołnierska buta,
Legiony to ofiarny stos.
Refren: My, Pierwsza Brygada,
strzelecka gromada,
na stos rzuciliśmy nasze życia los,
na stos, na stos.
Powtórzyć dwa razy (bis).
2. O, ile mąk, ile cierpienia,
o, ile krwi, wylanych łez,
pomimo to — nie ma zwątpienia,
dodawał sił wędrówki kres.
Refren: My, Pierwsza Brygada…
3. Krzyczeli, żeśmy stumanieni,
nie wierząc nam, że chcieć — to móc.
Leliśmy krew osamotnieni,
a z nami był nasz drogi Wódz!
Refren: My, Pierwsza Brygada…
4. Umieliśmy w ogień zapału
młodzieńczych wiar rozniecić skry,
nieść życie swe dla ideału
i swoją krew, i marzeń sny.
Refren: My, Pierwsza Brygada…
5. Potrafim dziś dla potomności
ostatki swych poświęcić dni,
wśród fałszów siać siew szlachetności,
miazgą swych ciał, żarem swej krwi.
Refren: My, Pierwsza Brygada…
Komentarz w oryginalnym załączniku
Pierwsza Brygada jest jedną z najsłynniejszych pieśni Legionów Polskich utworzonych podczas pierwszej wojny światowej przez Józefa Piłsudskiego. Melodia tej pieśni pochodzi sprzed 1914 roku i jest dziełem nieznanego kompozytora. Grała ją jako marsz wojskowy Przejście przez Morze Czerwone orkiestra stacjonującego do 1914 roku w Kielcach syberyjskiego pułku piechoty rosyjskiej. Z początkiem wojny światowej, kiedy pułk ten został wycofany z Kielc, nuty marsza przejął kapelmistrz miejscowej orkiestry straży pożarnej, która włączyła go do swego repertuaru wykonywanego podczas codziennych koncertów w miejscowym parku. Po wkroczeniu do Kielc żołnierzy polskich orkiestra strażacka w całości wstąpiła do oddziału Piłsudskiego, przekształcając się w orkiestrę wojskową. Marsz, oznaczony w jej repertuarze jako Marsz nr 10, wykonywała ona szczególnie często.
W 1917 roku do melodii marsza dołączony został tekst. Do jego autorstwa przyznawało się dwóch legionistów: Tadeusz Biernacki (1899–1974) i Andrzej Tadeusz Hałaciński (1891–1940), zamordowany w Katyniu. Według relacji Tadeusza Biernackiego tekst powstał w nocy z 17 na 18 lipca 1917 roku w pociągu wiozącym z Modlina do Szczypiorny internowanych legionistów, którzy odmówili złożenia przysięgi na wierność Niemcom i Austrii. Andrzej Tadeusz Hałaciński twierdził, że tekst Pierwszej Brygady napisał jesienią 1917 roku w Tyrolu, gdzie znalazł się po wcieleniu go do armii austriackiej.
Pierwsza Brygada była ulubioną pieśnią Wojska Polskiego w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Po latach milczenia dziś znowu rozbrzmiewa podczas uroczystości wojskowo-patriotycznych.
Warszawianka (1831)
Strony 4–5 PDF (na stronie 5 numer drukowany 41). Słowa: Casimire Delavigne; tłumaczenie: Karol Sienkiewicz; muzyka: Karol Kurpiński. Oznaczenie charakteru: Marsz. Melodia w kluczu wiolinowym, metrum 4/4, z symbolami akordów i znakiem powtórzenia. Ilustracja pod nutami przedstawia szarżę uzbrojonych jeźdźców na koniach.
Tekst pieśni
Oto dziś dzień krwi i chwały,
Oby dniem wskrzeszenia był!
W gwiazdę Franków orzeł biały
Patrząc, lot swój w niebo wzbił.
A nadzieją podniecany,
Woła do nas z górnych stron:
Powstań Polsko, skrusz kajdany!
Dziś twój tryumf albo zgon!
Refren: Hej, kto Polak na bagnety!
Żyj swoboda, Polsko, żyj!
Takim hasłem cnej podniety
Trąbo nasza, wrogom grzmij!
Powtórzyć dwa razy (bis).
Na koń, woła kozak mściwy,
Karać bunty polskich rot!
Bez Bałkanów są ich niwy,
Wszystko jeden zniesie lot!
Stój, za Bałkan pierś ta stanie,
Car wasz marzy płonny łup.
Z wrogów naszych nie zostanie
Na tej ziemi, chyba trup!
Refren: Hej, kto Polak na bagnety…
Droga Polsko, dzieci Twoje
Dziś szczęśliwych doszły chwil.
Od tych sławnych, gdy ich boje
Wieńczył Kremlin, Tybr i Nil.
Lat dwadzieścia nasze męże
Los po obcych grodach siał.
Dziś, o Matko, kto poleże,
Na Twem łonie będzie spał.
Refren: Hej, kto Polak na bagnety…
Tocz, Polaku, bój zacięty,
Ulec musi dumny car,
Pokaż jemu pierścień święty
Nieugiętych Polek dar.
Niech to godło ślubów drogich
Wrogom naszym wróży grób,
Niech krwią zlane w bojach srogich
Nasz z wolnością świadczy ślub!
Refren: Hej, kto Polak na bagnety…
Grzmijcie bębny, ryczcie działa,
Dalej dzieci w gęsty szyk!
Wiedzie hufce wolność, chwała,
Tryumf błyska w ostrzu pik.
Leć, nasz orle, w górnym pędzie,
Sławie, Polsce, światu służ!
Kto przeżyje, wolnym będzie:
Kto umiera, wolnym już!
Refren: Hej, kto Polak na bagnety…
Komentarz w oryginalnym załączniku
Kilka pieśni nosi tytuł „Warszawianka”, ale ta z 1831 roku jest najbardziej popularna. Jej autorem jest Francuz, Casimire Delavigne, a pięknego tłumaczenia dokonał Karol Sienkiewicz. Autorem muzyki jest Karol Kurpiński. Wielu Polaków sądziło, że właśnie „Warszawianka” będzie ogłoszona hymnem polskim w 1918 roku, ale zrezygnowano z niej jako „nieaktualnej” po odzyskaniu niepodległości.
Rota
Strony 6–7 PDF (na stronie 6 numer drukowany 120). Muzyka: Feliks Nowowiejski; słowa: Maria Konopnicka; akompaniament: Antoni Szaliński. Oznaczenie: Uroczyście, z zapałem. Partia wokalna i akompaniament na dwóch pięcioliniach; metrum 4/4, dwa bemole, dynamika f, mf i ff. Przypis: „Rota — przysięga, tekst przysięgi”.
Tekst pieśni
1. Nie rzucim ziemi, skąd nasz ród,
nie damy pogrześć mowy!
Polski my naród, polski lud,
królewski szczep Piastowy.
Nie damy, by nas zgnębił wróg.
Tak nam dopomóż Bóg! (bis)
2. Do krwi ostatniej kropli z żył
bronić będziemy ducha,
aż się rozpadnie w proch i pył
krzyżacka zawierucha.
Twierdzą nam będzie każdy próg.
Tak nam dopomóż Bóg! (bis)
3. Nie będzie Niemiec pluł nam w twarz
ni dzieci nam germanił,
orężny stanie hufiec nasz,
Duch będzie nam hetmanił.
Pójdziem, gdy zagrzmi złoty róg!
Tak nam dopomóż Bóg! (bis)
Komentarz w oryginalnym załączniku
Słowa Roty napisała Maria Konopnicka (1842–1910) w 1901 roku na wieść o pruskich represjach wobec polskich dzieci we Wrześni. Muzykę skomponował Feliks Nowowiejski (1877–1946) w styczniu 1910 roku. Po raz pierwszy pieśń została wykonana 15 lipca 1910 roku w Krakowie podczas wielkiej manifestacji patriotycznej związanej z uroczystym odsłonięciem Pomnika Grunwaldzkiego, ufundowanego przez Ignacego Jana Paderewskiego dla upamiętnienia 500 rocznicy zwycięskiej bitwy. Rotę śpiewały wówczas pod dyrekcją kompozytora wszystkie chóry Krakowa, do których dołączyli się jeszcze chórzyści przybyli z terenu Górnego Śląska.
Pieśń przyjęła się powszechnie w społeczeństwie polskim. Jej dźwięki brzmiały na barykadach Poznania w 1918 roku, podczas powstań śląskich i plebiscytu mazurskiego, podczas różnych manifestacji patriotycznych. W 1926 roku Rota stanowiła też najpoważniejszą konkurencję dla Mazurka Dąbrowskiego przy ustanawianiu polskiego hymnu państwowego. Ogólnonarodowa popularność tej pieśni wzrosła jeszcze w latach drugiej wojny światowej.
Boże, coś Polskę
Strona 8 PDF (numer drukowany 14). Słowa: Alojzy Feliński; muzyka: Jan Kaszewski. Oznaczenie: Moderato. Melodia w kluczu wiolinowym, metrum 4/4, z symbolami akordów i znakiem powtórzenia.
Tekst pieśni
Boże, coś Polskę przez tak liczne wieki
Otaczał blaskiem potęgi i chwały,
Coś ją otaczał tarczą swej opieki
Od nieszczęść, które przygnębić ją miały,
Przed Twe ołtarze zanosim błaganie:
Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie!
Dwa ostatnie wersy powtórzyć dwa razy (bis).
Ty, któryś potem tknięty jej upadkiem
Wspierał walczących za najświętszą sprawę
I chcąc świat cały mieć jej męstwa świadkiem,
W nieszczęściach samych pomnażał jej sławę,
Przed Twe ołtarze zanosim błaganie:
Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie!
Dwa ostatnie wersy powtórzyć dwa razy (bis).
Komentarz w oryginalnym załączniku
„Hymn Królestwa Polskiego w pierwszą rocznicę jego powstania wojsku polskiemu do śpiewu przez Wodza Naczelnego podany” – tak brzmiał pierwotny tytuł powyższego hymnu, napisanego w 1816 roku przez Alojzego Felińskiego. Pierwsza wersja była pochwałą cara Aleksandra I. Jeden z fragmentów brzmi nawet:
Ty, coś na koniec nowymi ją cudy
Wskrzesił i sławne z klęsk wzajemnych w boju
Połączył z sobą dwa braterskie ludy
Pod jedno berło, Anioł Pokoju.
Przed Twe ołtarze zanosim błaganie
Naszego Króla, zachowaj nam, Panie!
Wróć naszej Polsce świetność starożytną
I spraw niech odtąd szczęśliwą zostanie,
Niech zaprzyjaźnione dwa narody kwitną
I błogosławią jego panowanie.
Przed Twe ołtarz…
gdzie „dwa braterskie ludy” to Rosjanie i Polacy, a „Anioł Pokoju” to car Aleksander I – władca Królestwa Polskiego, którego (jak w rosyjskim hymnie) Bóg miał zachować. Autorem muzyki jest Jan Kaszewski.
Następnie pieśń stała się probierzem nastrojów niepodległościowych. Śpiewano bowiem „Ojczyznę wolną pobłogosław, Panie!” lub w czasach ucisku, gdy Karol Nowakowski po raz pierwszy w 1861 roku podczas manifestacji zaintonował „Racz nam wrócić, Panie!”. Powyższe przykłady zwrotek – to tylko skromny ich wybór.
Piechota
Strona 9 PDF. Słowa: Bolesław Lubicz Zahorski, Leon Łuskino. Muzyka: Leon Łuskino. Jednogłosowa melodia w kluczu wiolinowym, metrum parzyste oznaczone C, jeden krzyżyk, pierwsza i druga wolta oraz znaki powtórzenia.
Tekst pieśni
1. Nie noszą lampasów, lecz szary ich strój,
Nie noszą ni srebra, ni złota,
Lecz w pierwszym szeregu podąża na bój,
Piechota, ta szara piechota.
Refren: Maszerują strzelcy, maszerują,
Karabiny błyszczą, szary strój,
A przed nimi drzewce salutują,
Bo za naszą Polskę idą w bój!
2. Idą, a w słońcu kołysze się stal,
Dziewczęta zerkają zza płota,
A oczy ich dumnie utkwione są w dal,
Piechota, ta szara piechota.
3. Nie grają im surmy, nie huczy im róg,
A śmierć im pod stopy się miota,
Lecz w pierwszym szeregu podąża na bój
Piechota, ta szara piechota.