Wersja tekstowa dokumentu. Oryginalny plik pozostaje dostępny do pobrania.
O publikacji
JESTEM — savoir vivre wobec osób z niepełnosprawnością ruchową. Gorlice 2025. Publikacja powstała w ramach projektu „Warsztat COOLtury”. Koncepcja i koordynacja: Dominika Tajak. Rysunki, projekt graficzny: Grzegorz Wawrzyńczak. ISBN: 978-83-963092-5-9. Organizatorzy: Gorlickie Centrum Kultury i Gorlice — Miasto Światła. Sponsor strategiczny: ORLEN.
Uczestnicy warsztatów / bohaterowie rysunków
- Julia Cieśla
- Milena Cygan
- Karina Flazik
- Błażej Frączek
- Antonina Haluch
- Aleksandra Ignarska
- Maria Kuklicz
- Oliwia Koszyk
- Zuzanna Kozera
- Jakub Liszka
- Jakub Majcher
- Emilia Majorek
- Ewa Marczewska
- Paulina Szkaradek
- Dominika Walnik
- Natalia Wielgus
Drodzy Czytelnicy!
Wierzymy, że empatia i uważność są kluczem dobrej komunikacji. Nie inaczej jest w przypadku kontaktu z osobami z niepełnosprawnością. Warto jednak poznać pewne zasady, które rozwieją wątpliwości jak się zachować lub co powiedzieć. Mamy nadzieję, że niniejsza broszura stanie się pretekstem do rozmów o otwartości, a dla nauczycieli i edukatorów narzędziem pracy z dziećmi i młodzieżą nad świadomością potrzeb i obecności w życiu społecznym osób z niepełnosprawnościami.
Dominika Tajak, Zastępca dyrektora Gorlickiego Centrum Kultury.
Okładki i strona tytułowa
Przednia okładka, strona 1 PDF: na różowym tle tłum różnorodnych osób, na pierwszym planie młoda kobieta na wózku, wokół niej duże białe litery tytułu JESTEM. Strona 2: tytuł i „Gorlice 2025”, obok jednolite różowe pole. Strona 3: obok informacji o publikacji i wstępu scena spaceru po parku; na pierwszym planie kobieta na wózku, dalej piesi i pies. Tylna okładka, strona 19: profil kobiety na wózku, tytuł, znaki ORLEN, GCK i Gorlice — Miasto Światła.
1. Mów bezpośrednio do mnie
Bohater / bohaterka: Jakub Liszka. Strona 4 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Kolaż na zielonym tle: „JESTEM WYJĄTKOWY”, mała naklejka „ME TIME”, kwiaty i nuty.
Scena i wypowiedzi
Mężczyzna zwraca się do kobiety stojącej za chłopcem na wózku: „Dzień dobry. Czy Kuba jedzie na wycieczkę szkolną z resztą klasy?”. Chłopiec myśli: „Czy ja jestem niewidzialny? Przecież może mówić bezpośrednio do mnie.”. Niżej jego portret.
Przesłanie z publikacji
Kiedy chcesz mnie o coś zapytać, mów bezpośrednio do mnie, a nie do osoby, która mi towarzyszy. Jestem tu.
2. Zapytaj, zamiast zakładać
Bohater / bohaterka: Błażej Frączek. Strona 5 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Zamiast kolażu komiks koszykarski.
Scena i wypowiedzi
Piłka odbija się z odgłosem „BAM!”. Dwaj chłopcy przy koszu wołają do kolegi na wózku: „Hej kolego! Podasz nam piłkę? Albo lepiej nie! Daruj sobie!”. Kolega obraca piłkę na palcu i odpowiada: „No to może porzucamy?!”. Po prawej jego portret w pomarańczowej bluzie.
Przesłanie z publikacji
Nie zakładaj, że czegoś nie potrafię, czy że we wszystkim potrzebuję pomocy. Będzie mi miło jak zapytasz wcześniej czy potrzebuję Twojego wsparcia.
3. Rozmawiaj na wygodnej wysokości
Bohater / bohaterka: Antonina Haluch. Strona 6 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Kolaż słońca nad niebieską wodą i strzałek z sercami. Napis „JESTEM pewna siebie”.
Scena i wypowiedzi
Kobieta stoi blisko siedzącej na wózku Tosi: „Cześć Tosiu. Co słychać?”. Tosia odchyla głowę wysoko: „W porządku, tylko boli mnie szyja.”. Niżej jej portret w okularach.
Przesłanie z publikacji
Poruszam się na wózku, dlatego kiedy rozmawiamy usiądź na krześle lub stań w niedużej odległości naprzeciwko. Nasze oczy będą wtedy na tej samej wysokości, to dla mnie dużo wygodniejsze.
4. Szanuj przestrzeń osobistą
Bohater / bohaterka: Milena Cygan. Strona 7 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Na fioletowym kolażu duża niebieska gwiazda, uśmiech i kwiaty. Napis „JESTEM UŚMIECHNIĘTA”.
Scena i wypowiedzi
Starszy mężczyzna wiesza torbę na uchwycie wózka Mileny: „Kochanieńka, powieszę tu na chwilę swoje pomidorki.”. Milena patrzy zaskoczona; niżej jej uśmiechnięty portret.
Przesłanie z publikacji
Wózek to moja przestrzeń osobista, staraj się go nie dotykać, nie opierać się o niego lub nie wieszać na nim rzeczy bez pozwolenia.
5. Nie przestawiaj wózka bez pytania
Bohater / bohaterka: Natalia Wielgus. Strona 8 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Na jasnoniebieskim tle trzy razy, ukośnie, wyraz „WYTRWAŁA”.
Scena i wypowiedzi
Kobieta chwyta za ramię i wózek Natalii: „Przestawię panią. Nie mogę przejść.”. Natalia odwraca się zaskoczona. Niżej jej portret.
Przesłanie z publikacji
Nie przestawiaj i nie przekręcaj mojego wózka bez uprzedniego zapytania. Też nie chciałbyś być przesuwany jak przedmiot.
6. Bądź cierpliwy
Bohater / bohaterka: Jakub Majcher. Strona 9 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Scena i wypowiedzi
Kierowca czerwonego samochodu trąbi na przechodzącą przez pasy osobę: „TIIIIT!!!!! TIIIIIIIIIT!!!!!”, „Szybciej! Nie widzisz, że się spieszę?!”. Pieszy jest zaskoczony. Niżej portret Jakuba.
Przesłanie z publikacji
Bądź cierpliwy. Niekiedy potrzebuję więcej czasu na niektóre czynności.
7. Odpowiadaj na pytania dzieci
Bohater / bohaterka: Maria Kuklicz. Strona 9 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Scena i wypowiedzi
Dziecko trzyma dorosłą osobę za rękę i wskazuje przejeżdżającą na wózku dziewczynkę: „Marysiu, czemu ta dziewczynka jeździ na takim śmiesznym wózku?”. Dorosła osoba spokojnie objaśnia. Niżej portret Marii.
Przesłanie z publikacji
Odpowiadaj na pytania dzieci jeśli zapytają dlaczego ta osoba jeździ na wózku. Uciszanie i unikanie odpowiedzi spowoduje, że będą się bały albo unikały osób z niepełnosprawnością.
8. Mów naturalnie
Bohater / bohaterka: Julia Cieśla. Strona 10 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Różowy kolaż z sercem, kwiatami, strzałkami i ciężarkami. Napis „JESTEM SILNA”.
Scena i wypowiedzi
Chłopiec zastanawia się, patrząc na dziewczynę na wózku: „Jak ją zawołać? «Podejdź» czy «podjedź» ???”. Niżej portret Julii w okularach.
Przesłanie z publikacji
Jeśli zwracasz się do kogoś poruszającego się na wózku, nie bój się powiedzieć „chodź” lub „podejdź”.
9. Nie blokuj miejsca parkingowego
Bohater / bohaterka: Dominika Walnik. Strona 11 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Wielobarwny kolaż z sercami, kwiatami i uśmiechem. Napis „Jestem Szczęśliwa”.
Scena i wypowiedzi
Trzy samochody zaparkowano blisko siebie. Dziewczyna na wózku patrzy na nie: „O nie! Tak poparkowali, że teraz nie dostanę się do auta!”. Przy samochodzie znak parkingu dla osób z niepełnosprawnością. Niżej portret Dominiki.
Przesłanie z publikacji
Nie zajmuj miejsc parkingowych przeznaczonych dla osób z niepełnosprawnością. Potrzebuję więcej miejsca by wsiąść lub wysiąść z samochodu.
10. Używaj szanujących określeń
Bohater / bohaterka: Aleksandra Ignarska. Strona 12 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Kolaż tęczowych pasów, kwiatów i bukietu. Napisy „OLA”, „Jestem COOL”, na naklejkach „NOTES” i „HOLIDAY”.
Scena i wypowiedzi
Dwaj chłopcy śmieją się: „Ha! Ha!”, „Widziałeś stary? Ale kaleka.”. Z boku stoi dziewczyna. Niżej portret Aleksandry i mydlane bańki.
Przesłanie z publikacji
Jestem osobą z niepełnosprawnością. Nie nazywaj mnie inwalidą albo kaleką.
11. Ustąp miejsca w komunikacji miejskiej
Bohater / bohaterka: Paulina Szkaradek. Strona 13 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Pastelowy kolaż z kwiatami i napisem „Jestem pracowita”.
Scena i wypowiedzi
Dwaj pasażerowie stoją na oznaczonym symbolem wózka miejscu w autobusie. Dziewczyna na wózku czeka obok. Niżej portret Pauliny.
Przesłanie z publikacji
W większości środków komunikacji miejskiej znajdują się specjalne miejsca przeznaczone dla osób poruszających się na wózkach. Ustąpcie nam miejsca i nie narażajcie na dodatkowe niedogodności.
12. Przywitaj się bez obaw
Bohater / bohaterka: Zuzanna Kozera. Strona 14 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Kolaż kwiatów, liści i serc, napis „JESTEM SOBĄ”.
Scena i wypowiedzi
Dwie dłonie ściskają się na powitanie. Niżej uśmiechnięta Zuzanna, siedząca bez jednej ręki.
Przesłanie z publikacji
Witając się z osobą, która ma na przykład amputowaną rękę, śmiało uściśnij jej drugą.
13. Usuń przeszkody
Bohater / bohaterka: Oliwia Koszyk. Strona 15 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Na wielobarwnym tle serca i girlanda. Napis „JESTEM SUPER”.
Scena i wypowiedzi
Przed rozpędzonym wózkiem dziewczyny leży przewrócona hulajnoga. Dziewczyna ma przestraszoną minę. Niżej portret Oliwii.
Przesłanie z publikacji
Osoby z niepełnosprawnością ruchową są szczególnie narażone na upadki z powodu ograniczeń w poruszaniu się, dlatego ważne jest, aby zapewnić im bezpieczeństwo, usuwając potencjalne zagrożenia.
14. Szanuj prywatność
Bohater / bohaterka: Karina Flazik. Strona 16 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Na zielonym kolażu kolorowe wycinane litery „JESTEM UTALENTOWANA”.
Scena i wypowiedzi
Mężczyzna pyta siedzącą na wózku kobietę: „Jak to się stało, że poruszasz się na wózku?”. Kobieta unosi ręce ze zdziwieniem. Niżej portret Kariny.
Przesłanie z publikacji
Nie zadawaj osobistych pytań dotyczących niepełnosprawności, ale też nie udawaj, że jej nie dostrzegasz. Bądź otwarty i uważny, naturalna rozmowa jest najcenniejsza.
15. Projektuj z myślą o wszystkich
Bohater / bohaterka: Ewa Marczewska. Strona 17 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Kolaż
Żółto-pomarańczowy kolaż. Na trzech różowych polach powtórzony napis „JESTEM MĄDRA”.
Scena i wypowiedzi
Dwie dłonie posługują się linijką i ołówkiem na planie zabudowy. Niżej portret Ewy na wózku.
Przesłanie z publikacji
Projektując nasz świat, nie zapominajcie o naszym istnieniu. Ja też tu jestem.
16. Traktuj każdego indywidualnie
Bohater / bohaterka: Emilia Majorek. Strona 18 pliku PDF. Nagłówki tematów dodano w wersji tekstowej, aby ułatwić nawigację.
Scena i wypowiedzi
Dziewczyna siedząca na wózku gra na skrzypcach. Obok portret Emilii z uniesionym palcem, jakby zwracała uwagę na ważną sprawę. Prawa połowa rozkładówki jest jednolicie różowa.
Przesłanie z publikacji
Niepełnosprawność może mieć różne stopnie, tak samo jak każdy z nas jest inny. Nie wrzucaj wszystkich do jednego worka. Kluczem do sukcesu jest uważność i indywidualne podejście.