Przejdź do treści

Informacje o projekcie

Alt PL

Projekt pn. „Odkrywamy wspólne korzenie – dziedzictwo pogranicza” / „Objavovanie našich spoločných koreňov – cezhraničné dedičstvo”, nr INT/TAT/II/0038, realizowany jest w ramach Programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027, Priorytet 3 „Twórcze i atrakcyjne turystycznie pogranicze”, przy wsparciu Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Wnioskodawcą i partnerem polskim jest Gorlickie Centrum Kultury, natomiast partnerem zagranicznym Rímskokatolícka farnosť sv. Kataríny Alexandrijskej, Hertník. Zarządzającym Funduszem Małych Projektów jest Europejskie Ugrupowanie Współpracy Terytorialnej TATRY.

Projekt realizowany jest na obszarze Polski i Słowacji w Gorlicach oraz Bartošovciach. Okres realizacji wskazany we wniosku obejmuje styczeń–październik 2026 r.

Partnerzy projektu

  • Strona polska
  • Gorlickie Centrum Kultury
  • Strona słowacka
  • Rímskokatolícka farnosť sv. Kataríny Alexandrijskej, Hertník

Idea i uzasadnienie projektu

Projekt powstał w odpowiedzi na potrzebę ochrony i popularyzacji wspólnego dziedzictwa kulturowego polsko-słowackiego pogranicza.

Powiat gorlicki oraz obszar Bardejova łączy wielowiekowe sąsiedztwo, wspólna historia, podobne tradycje, wierzenia i obyczaje. Po stronie polskiej szczególne znaczenie ma dziedzictwo Pogórzan, natomiast po stronie słowackiej – dziedzictwo Szaryszan.

Pomimo bogactwa kulturowego tego obszaru wiele tradycji, zwyczajów i umiejętności regionalnych stopniowo zanika, szczególnie wśród młodszych pokoleń. Problemem jest również ograniczony dostęp do nowoczesnych materiałów edukacyjnych dotyczących dziedzictwa niematerialnego oraz niewystarczająca liczba działań, które w sposób trwały integrowałyby społeczności i instytucje z obu stron granicy.

Projekt łączy więc ochronę dziedzictwa materialnego z szerokim programem działań dotyczących dziedzictwa niematerialnego – muzyki, tańca, pieśni, rzemiosła, obrzędowości, edukacji regionalnej oraz tradycyjnych form życia społecznego.

Zakłada również tworzenie nowych możliwości wspólnego uczestnictwa mieszkańców Polski i Słowacji w kulturze oraz trwałe rozwijanie relacji społecznych i instytucjonalnych po obu stronach granicy.

Cel główny projektu

Głównym celem projektu jest wzmocnienie wspólnej tożsamości kulturowej społeczności pogranicza polsko-słowackiego poprzez ochronę i promocję niematerialnego dziedzictwa Pogórzan i Szaryszan oraz aktywizację mieszkańców wokół wspólnych tradycji i miejsc dziedzictwa kulturowego.

Projekt służy również:

  • zachowaniu i udostępnieniu wybranych elementów niematerialnego dziedzictwa Pogórza i Szarysza;

  • zwiększeniu wiedzy mieszkańców o kulturze regionalnej;

  • praktycznemu przekazywaniu tradycyjnych umiejętności;

  • zwiększeniu udziału dzieci, młodzieży i dorosłych w życiu kulturalnym;

  • rozwojowi kontaktów pomiędzy mieszkańcami Polski i Słowacji;

  • tworzeniu trwałej współpracy pomiędzy instytucjami, zespołami folklorystycznymi i lokalnymi społecznościami;

  • zwiększeniu atrakcyjności kulturowej i turystycznej pogranicza.

Działania po stronie polskiej

Po stronie polskiej projekt koncentruje się przede wszystkim na edukacji regionalnej, kulturze tradycyjnej, działaniach artystycznych, warsztatowych i wydawniczych.

W ramach projektu organizowane są warsztaty tradycyjnej pieśni i tańca regionu Pogórza. Uczestnicy poznają pieśni ludowe, tańce regionalne, podstawy emisji głosu, elementy ruchu scenicznego, pracę z ciałem oraz formy interpretacyjne związane z tradycją pogórzańską.

W warsztatach uczestniczą wspólnie osoby z Polski i Słowacji. Projekt zakłada udział 26 uczestników – 16 z Polski i 10 ze Słowacji, co nadaje działaniom rzeczywisty charakter transgraniczny.

Organizowane są również wydarzenia kulturalne promujące tradycje pogranicza, w tym Festiwal tradycji na pograniczu polsko-słowackim.

Jednym z jego elementów jest spektakl „Pogórzańskie impresje”, prezentujący w artystycznej formie wybrane elementy tradycyjnego życia Pogórzan, takie jak sianokosy, kolędowanie, dożynki, zaślubiny oraz obrzędowość rodzinna.

Projekt obejmuje również warsztaty i prezentacje tradycyjnego rękodzieła, m.in. lutnictwa, bibułkarstwa i snycerstwa, dzięki którym uczestnicy mogą bezpośrednio poznać techniki pracy dawnych rzemieślników.

Po stronie polskiej powstają również materiały edukacyjne i promocyjne, które mają służyć zarówno mieszkańcom Polski, jak i Słowacji.

Działania po stronie słowackiej

Po stronie słowackiej projekt łączy ochronę zabytkowego dziedzictwa materialnego z prezentacją tradycyjnej kultury, muzyki i obrzędowości.

Istotnym elementem jest modernizacja zabytkowego Kościoła Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Bartošovciach – obiektu mającego znaczenie religijne, historyczne i kulturowe dla społeczności pogranicza.

Po zakończeniu prac kościół ma pełnić nie tylko funkcję sakralną, ale również służyć jako przestrzeń wspólnych działań kulturalnych, koncertów, spotkań, wystaw i wydarzeń integracyjnych z udziałem mieszkańców Polski i Słowacji.

Na Słowacji realizowane są również działania związane z tradycyjną kulturą muzyczną i rodzinną obrzędowością.

W Bartošovciach zaplanowano wydarzenie łączące koncert pieśni religijnych i ludowych z rekonstrukcją tradycyjnego wesela.

W programie przewidziano udział zespołów z Polski oraz słowackiego folklórnego súboru Bartošovčan. Repertuar obejmuje pieśni pogórzańskie, szaryszanskie oraz wspólne motywy duchowe i ludowe.

Rekonstrukcja tradycyjnego wesela służy prezentacji dawnych zwyczajów rodzinnych, takich jak zwiady, zmówiny, błogosławieństwo młodych, przejazd do kościoła, oczepiny i zabawy weselne.

Produkty edukacyjne i promocyjne

Ważną częścią projektu jest przygotowanie materiałów, które pozostaną dostępne również po jego zakończeniu.

Powstają m.in.:

  • zeszyt ćwiczeń regionalnych „Śladami Pogórza”;

  • ilustrowana bajka o kulturze Pogórza;

  • pogórzańskie puzzle edukacyjne;

  • film – lekcje pogórzańskie;

Zeszyt ćwiczeń ma być dwujęzyczną publikacją PL–SK dla dzieci, młodzieży, mieszkańców i turystów, zawierającą zagadki, ilustracje, opisy tradycji i ćwiczenia związane z kulturą Pogórzan.

Ilustrowana bajka ma przedstawiać elementy życia codziennego w tradycyjnej chacie pogórzańskiej, dziecięce zabawy i zwyczaje rodzinne.

Film edukacyjny realizowany w Skansenie Wsi Pogórzańskiej w Szymbarku ma być wykorzystywany podczas zajęć edukacji regionalnej również po zakończeniu projektu.

Materiały zostały zaplanowane jako dwujęzyczne, dostępne dla odbiorców po obu stronach granicy i możliwe do wykorzystywania w szkołach, przedszkolach, bibliotekach oraz instytucjach kultury.

Projekt skierowany jest do mieszkańców polsko-słowackiego pogranicza.

Transgraniczny charakter projektu

Transgraniczność stanowi jeden z najważniejszych elementów projektu.

Projekt nie polega wyłącznie na równoległym prowadzeniu działań po dwóch stronach granicy. Jego podstawą jest wspólne przygotowanie, realizacja, uczestnictwo i wymiana doświadczeń pomiędzy partnerami oraz społecznościami Polski i Słowacji.

Uczestnicy ze Słowacji biorą udział w wydarzeniach i warsztatach organizowanych w Gorlicach, natomiast grupy z Polski uczestniczą w działaniach realizowanych w Bartošovciach.

Partnerzy wspólnie będą uczestniczyć w przygotowaniu wydarzeń, uzgadnianiu ich przebiegu i działaniach promocyjnych.

Warsztaty pieśni i tańca będą prowadzone w grupach mieszanych polsko-słowackich, a wydarzenia artystyczne angażują wykonawców i odbiorców z obu stron granicy.

Transgraniczna wartość dodana projektu polega przede wszystkim na:

  • wzajemnym poznawaniu kultury sąsiadów;

  • odkrywaniu podobieństw i różnic w tradycjach;

  • budowaniu relacji między mieszkańcami;

  • wymianie wiedzy i doświadczeń;

  • rozwijaniu kompetencji międzykulturowych;

  • wzmacnianiu poczucia wspólnej tożsamości pogranicza;

  • budowaniu trwałej współpracy instytucjonalnej.

Budżet projektu

Całkowita wartość projektu wynosi:

70 931,06 EUR

Dofinansowanie z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego:

56 744,84 EUR – 80% wartości projektu

Łączny wkład własny partnerów:

14 186,22 EUR – 20% wartości projektu.

Strona polska – Gorlickie Centrum Kultury

Wartość części realizowanej przez GCK:

39 686,49 EUR

Dofinansowanie EFRR:

31 749,19 EUR

Wkład własny:

7 937,30 EUR.

Strona słowacka

Wartość części realizowanej przez partnera słowackiego:

31 244,57 EUR

Dofinansowanie EFRR:

24 995,65 EUR

Wkład własny:

6 248,92 EUR.

Najważniejsze efekty projektu

Projekt przyczyni się :

  • wzrostu świadomości mieszkańców dotyczącej wspólnego dziedzictwa kulturowego pogranicza;

  • zwiększenia zainteresowania kulturą niematerialną;

  • zachowania wybranych elementów tradycji Pogórzan i Szaryszan;

  • zwiększenia udziału dzieci i młodzieży w działaniach regionalnych;

  • zacieśnienia kontaktów między społecznościami lokalnymi Polski i Słowacji;

  • powstania trwałych materiałów edukacyjnych;

  • poprawy dostępności wiedzy o kulturze regionalnej;

  • rozwoju współpracy między instytucjami kultury;

  • wzmocnienia poczucia lokalnej i transgranicznej tożsamości.

Beneficjent
Gorlickie Centrum Kultury
Partner
Parafia rzymskokatolicka św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Hertníku