Przejdź do treści

Pieśń i taniec, które łączą pokolenia i granice – marcowe warsztaty „Pogórzańskie tradycje”

W dniach 14–15 marca 2026 roku w Gorlickim Centrum Kultury w Gorlicach odbyła się pierwsza część warsztatów realizowanych w ramach zadania „Warsztaty pieśni i tańca – Pogórzańskie tradycje / Workshopy spevu a tanca – Tradície podhoria”. Działanie stanowi część projektu „Odkrywamy wspólne korzenie – dziedzictwo pogranicza”, nr INT/TAT/II/0038, realizowanego w ramach Funduszu Małych Projektów Programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027 współfinansowanego w Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Projekt wyrasta z przekonania, że dziedzictwo pogranicza najlepiej chronić nie tylko poprzez jego opisywanie i dokumentowanie, lecz przede wszystkim poprzez uczestnictwo, wspólne śpiewanie, taniec, spotkanie i międzypokoleniowy przekaz. Jednym z głównych celów całego przedsięwzięcia jest wzmacnianie wspólnej tożsamości kulturowej społeczności pogranicza polsko-słowackiego poprzez ochronę i promocję niematerialnego dziedzictwa Pogórzan i Szaryszan oraz aktywizację mieszkańców wokół wspólnych tradycji.

Marcowe spotkanie było początkiem intensywnej pracy z tradycyjną pieśnią i tańcem regionu Pogórza. Cykl warsztatowy zaplanowano jako cztery ośmiogodzinne spotkania dla 26 uczestników – 16 osób z Polski i 10 ze Słowacji. Grupę tworzą mieszkańcy, młodzież oraz osoby aktywnie zainteresowane kulturą ludową i tradycją regionalną. Zgodnie z założeniami projektu zajęcia prowadzą doświadczeni instruktorzy specjalizujący się w tradycyjnym śpiewie i tańcu.

Tradycji nie wystarczy oglądać – trzeba jej doświadczyć

Istotą warsztatów jest przejście od biernego odbioru folkloru do jego świadomego i praktycznego poznawania. Uczestnicy nie spotkali się wyłącznie po to, aby posłuchać opowieści o dawnych zwyczajach. Sami stali się częścią procesu przekazywania dziedzictwa.

W części poświęconej pieśni tradycyjnej uczestnicy pracowali nad sposobem wykonywania ludowego repertuaru, nad wspólnym śpiewem oraz nad podstawami prawidłowej emisji głosu charakterystycznej dla tradycyjnych form wokalnych. Ćwiczenia pozwalały zwrócić uwagę na znaczenie głosu jako jednego z najstarszych i najbardziej naturalnych narzędzi przekazywania kultury – obecnego podczas świąt, pracy, obrzędów rodzinnych i spotkań lokalnej społeczności.

Równolegle odbywała się praca z tradycyjnym tańcem. Uczestnicy poznawali regionalne formy taneczne, rozwijali świadomość ruchu i pracy z ciałem oraz uczyli się funkcjonowania
w grupie. Projekt przewidywał także naukę elementów ruchu scenicznego oraz ćwiczenia integracyjne i interpretacyjne odnoszące się do tradycji pogórzańskiej.

Ważne było przy tym nie tylko poprawne odtworzenie konkretnego ruchu czy sposobu śpiewania. Warsztaty pozwalały lepiej zrozumieć, dlaczego ludzie śpiewali i tańczyli, w jakich sytuacjach to robili oraz jaką rolę wspólne muzykowanie odgrywało w życiu lokalnej społeczności.

Spotkanie ludzi z dwóch stron granicy.

Szczególną wartością warsztatów był ich transgraniczny charakter. Zajęcia zaplanowano jako wspólną pracę uczestników z Polski i Słowacji, a nie jako dwa niezależne działania prowadzone po obu stronach granicy.

W projekcie przyjęto, że warsztaty pieśni i tańca będą realizowane w grupach mieszanych, dzięki czemu uczestnicy będą mogli wspólnie pracować, poznawać się i wymieniać doświadczeniami.

To właśnie bezpośrednie spotkanie stanowi jedną z najważniejszych wartości projektu. Pogórze i słowacki Szarysz przez wieki rozwijały się w sąsiedztwie, a zamieszkujące je społeczności łączyły podobne doświadczenia, obyczaje i sposoby przeżywania codzienności. Projekt zwraca uwagę, że pomimo wspólnej historii nadal potrzebne są działania pozwalające mieszkańcom obu stron granicy poznawać to dziedzictwo razem, a nie wyłącznie obok siebie.

Wspólny śpiew i taniec okazały się do tego wyjątkowo dobrym narzędziem. W takich działaniach bariera językowa szybko traci na znaczeniu. Rytm, melodia, ruch, obserwowanie partnera
i konieczność współpracy tworzą naturalną przestrzeń porozumienia.

Wiedza, która pozostaje z uczestnikami to również ważny element naszego projektu.

Warsztaty miały również wyraźny wymiar edukacyjny. Uczestnicy zdobywali umiejętności, które mogą wykorzystywać później w działalności zespołów regionalnych, instytucji kultury, podczas kolejnych wydarzeń i w edukacji regionalnej.

Jednocześnie uczyli się patrzeć na tradycję nie jako na zamknięty zbiór dawnych zwyczajów, lecz jako na żywe dziedzictwo, które może być przekazywane kolejnym osobom poprzez praktykę.

Takie podejście odpowiada jednemu z podstawowych założeń zadania. Warsztaty zostały zaplanowane jako odpowiedź na potrzebę aktywnej ochrony niematerialnego dziedzictwa kulturowego regionu Pogórza, szczególnie tych form ekspresji muzycznej i tanecznej, które stopniowo zanikają w codziennym życiu.

Marcowe spotkanie pokazało, że ochrona dziedzictwa nie musi oznaczać jedynie zachowania go w archiwach. Może odbywać się poprzez głos, ruch, wspólną pracę i relacje między ludźmi.

Warsztaty były także pierwszym etapem przygotowania materiału taneczno-wokalnego, który będzie zaprezentowany publiczności jako zwieńczenie całego cyklu. Tym samym zdobywane umiejętności od początku prowadzą nie tylko do indywidualnego rozwoju uczestników, ale również do stworzenia wspólnego efektu artystycznego.

Najważniejszym rezultatem spotkania pozostało jednak coś trudniejszego do zmierzenia – nowe relacje, rozmowy, wymiana doświadczeń oraz poczucie, że tradycje po obu stronach granicy nie są od siebie odległe. Łączy je wspólna historia, podobne wartości i potrzeba przekazania ich następnym pokoleniom.

Warsztaty pokazały, że wspólne korzenie najlepiej odkrywa się razem.