Przejdź do treści

Tradycja żyje wtedy, gdy jest przekazywana – lipcowa odsłona warsztatów „Pogórzańskie tradycje”

W dniach 4–5 lipca 2026 roku uczestnicy z Polski i Słowacji ponownie spotkali się Gorlickim Centrum Kultury w Gorlicach podczas warsztatów realizowanych w ramach zadania nr 3 „Warsztaty pieśni i tańca – Pogórzańskie tradycje / Workshopy spevu a tanca – Tradície podhoria” projektu „Odkrywamy wspólne korzenie – dziedzictwo pogranicza”, nr INT/TAT/II/0038 realizowanego w ramach Funduszu Małych Projektów Programu Interreg Polska–Słowacja 2021–2027 współfinansowanego w Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego.

Lipcowe spotkanie stanowiło kontynuację działań rozpoczętych w marcu i kolejną okazję do wspólnej pracy nad tradycyjną kulturą muzyczną i taneczną Pogórza.

Cały cykl został przygotowany tak, aby uczestnicy mogli nie tylko zdobyć wiedzę o dziedzictwie regionu, lecz przede wszystkim nauczyć się korzystać z niej w praktyce. Cztery spotkania warsztatowe, każde w wymiarze ośmiu godzin, miały służyć przekazywaniu wiedzy i umiejętności związanych z tradycyjnymi pieśniami i tańcami. W działaniach przewidziano udział 26 osób – 16 z Polski i 10 ze Słowacji.

Od poznawania do świadomego wykonywania- podczas lipcowych zajęć uczestnicy mogli powrócić do poznawanych wcześniej form i dalej rozwijać swoje umiejętności wokalne oraz taneczne.

Praca z pieśnią obejmowała tradycyjny śpiew ludowy, ćwiczenia związane z emisją głosu i interpretacją oraz wspólne wykonywanie materiału wokalnego. Ważnym elementem było zwrócenie uwagi na naturalny sposób śpiewania, współbrzmienie grupy oraz znaczenie pieśni w tradycyjnym życiu społeczności.

W części tanecznej uczestnicy doskonalili regionalne formy ruchowe, pracowali nad koordynacją, świadomością ciała i ruchem scenicznym. Taniec był traktowany nie jako oderwana choreografia, ale jako element szerszej kultury – związany ze spotkaniem, wspólnotą, muzyką i obrzędowością.

Program zadania obejmował bowiem zarówno naukę tradycyjnych pieśni ludowych i tańców regionalnych, jak również ruch sceniczny, pracę z ciałem, podstawy emisji głosu oraz ćwiczenia integracyjne i interpretacyjne.

Dzięki temu uczestnicy rozwijali nie jedną, lecz kilka uzupełniających się kompetencji. Uczyli się słuchać innych, reagować na partnerów, pracować zespołowo oraz rozumieć związek pomiędzy muzyką, ruchem i tradycją.

Dziedzictwo to również wspólne doświadczenie. Jednym z najważniejszych wymiarów lipcowych warsztatów było ponowne spotkanie osób z Polski i Słowacji.

Transgraniczność projektu nie sprowadza się do samego faktu obecności przedstawicieli dwóch państw. Jej istotą jest współdziałanie. W założeniach projektu podkreślono, że uczestnicy ze Słowacji biorą udział w działaniach organizowanych w Gorlicach, a udział grup docelowych z drugiej strony granicy ma tworzyć warunki do budowania trwałych relacji społeczno-kulturowych.

Podczas warsztatów uczestnicy uczyli się więc nie tylko pieśni i tańców. Poznawali również siebie nawzajem – swoje doświadczenia, podejście do folkloru i sposób pielęgnowania tradycji.

Wspólna praca pozwalała dostrzec podobieństwa pomiędzy kulturami obu stron pogranicza, ale także zauważać ich lokalną odrębność. Właśnie w tym spotkaniu podobieństw i różnic kryje się szczególna wartość współpracy transgranicznej.

Zamiast przedstawiać kulturę jako coś zamkniętego w granicach administracyjnych, uczestnicy mogli zobaczyć ją jako wspólną przestrzeń doświadczeń, kształtowaną przez sąsiedztwo, migracje, rodzinne kontakty, religię, muzykę, pracę i obyczajowość.

Dlaczego takie warsztaty są potrzebne?

Jednym z problemów zdiagnozowanych podczas przygotowania projektu jest stopniowe zanikanie tradycji i zwyczajów regionalnych, szczególnie wśród młodszych pokoleń. Projekt odpowiada na tę potrzebę poprzez działania, które pozwalają nie tylko mówić o dziedzictwie, ale także bezpośrednio go doświadczać.

Pieśni i tańce są szczególnie wrażliwą częścią dziedzictwa niematerialnego. Nie można zachować ich wyłącznie jako przedmiotu, fotografii czy eksponatu. Żeby mogły przetrwać, ktoś musi je zaśpiewać, zatańczyć, zapamiętać i przekazać dalej.

Dlatego warsztaty zostały pomyślane jako forma aktywnej ochrony tradycji. Projekt wprost wskazuje, że szczególny nacisk należy położyć na muzyczne i taneczne formy ekspresji zagrożone zanikiem, a wspólna praca uczestników z Polski i Słowacji ma jednocześnie rozwijać kompetencje międzykulturowe.

Wartość dodana projektu to więcej niż nauka pieśni i kroków. Najważniejszą wartością warsztatów było połączenie kilku wymiarów: edukacji regionalnej, praktycznego przekazu tradycji, integracji międzypokoleniowej i współpracy transgranicznej.

Uczestnicy otrzymali możliwość zdobycia konkretnych umiejętności, ale jednocześnie stali się osobami, które mogą później przekazywać poznane treści dalej – w swoich zespołach, rodzinach, środowiskach lokalnych czy podczas kolejnych wydarzeń kulturalnych.

Warsztaty budowały także poczucie odpowiedzialności za dziedzictwo. Pokazywały, że ochrona kultury nie jest wyłącznie zadaniem muzeów, instytucji czy specjalistów. Każdy, kto uczy się tradycyjnej pieśni, tańca lub opowieści i przekazuje ją następnej osobie, uczestniczy w zachowywaniu wspólnego dziedzictwa.

Projekt zakłada, że jego działania będą służyły także długofalowej współpracy pomiędzy społecznościami i instytucjami z Polski i Słowacji. Partnerzy planują kontynuację wspólnych wydarzeń kulturalnych, edukacji regionalnej i rozwijanie sieci kontaktów pomiędzy zespołami, szkołami oraz instytucjami kultury po obu stronach granicy.

Dlatego rezultatem lipcowego spotkania nie są wyłącznie poznane pieśni, kroki czy ćwiczenia. Są nim również relacje pomiędzy ludźmi, które mogą stać się początkiem kolejnych inicjatyw.

Wspólna kultura to wspólna odpowiedzialność. Warsztaty realizowały jeden ze szczegółowych celów projektu: zachowanie i udostępnienie elementów niematerialnego dziedzictwa Pogórza i Szarysza poprzez festiwale, spektakle, warsztaty i działania edukacyjne.

Ich znaczenie wykracza jednak poza sam czas spędzony podczas zajęć.

Każda poznana pieśń, każdy zapamiętany ruch, każda rozmowa pomiędzy uczestnikami z Polski i Słowacji jest częścią większego procesu – przekazywania tradycji kolejnym pokoleniom i budowania wspólnoty pogranicza opartej na wzajemnym poznaniu i szacunku.

Lipiec stał się więc nie tylko kolejnym etapem warsztatów, ale potwierdzeniem, że tradycja pozostaje żywa właśnie wtedy, kiedy ludzie chcą ją poznawać, wykonywać wspólnie i dzielić się nią z innymi.

DZIEDZICTWO POGRANICZA NIE KOŃCZY SIĘ NA GRANICY.ŁĄCZY LUDZI, MIEJSCA I POKOLENIA.